उडिरहेको विमानमै पाइलटमाथि आक्रमण, सह–पाइलट को थिए ?

काठमाडौ । फ्लाईदुबईको बोइङ ७३७ विमानलाई दुर्घटनातर्फ लैजान खोजेको आरोप लागेका को-पाइलट ओमानका नागरिक रहेको इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले बताएका छन् ।

दुबईबाट तेल अभिभका लागि उडेको फ्लाईदुबईको एफजेड १०७३ उडानमा १७४ यात्रु र ८ जना चालक दलका सदस्य थिए । यात्रुमध्ये अधिकांश इजरायली नागरिक थिए ।

उडानका क्रममा को-पाइलटले क्याप्टेनमाथि आक्रमण गरेपछि विमानलाई साउदी अरबको तबुक विमानस्थलमा आकस्मिक रूपमा अवतरण गराइएको थियो ।

प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार को-पाइलटले क्याप्टेनमाथि आक्रमण गरेको साउदी अरबको गृह मन्त्रालयले जनाएको छ ।

को-पाइलटले क्याप्टेनमाथि गरे आक्रमण

साउदी अरबको गृह मन्त्रालयका अनुसार बुधबार, सेप्टेम्बर ३० मा स्थानीय समयअनुसार बिहान ९ः४५ बजे विमान तबुक विमानस्थलमा अवतरण गरेको थियो ।

साउदी अधिकारी र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई)को सुरक्षा टोलीले गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा विमानभित्र क्याप्टेन र फर्स्ट अफिसरबीच झडप भएको देखिएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

मन्त्रालयका अनुसार झडपका क्रममा दुवै जना घाइते भएका थिए । घाइते क्याप्टेनको पहिचान इजरायली अधिकारीहरूले भारतीय नागरिक क्याप्टेन स्मित मच्छरका रूपमा गरेका छन् ।

तबुकमा उपचारपछि दुवै जनालाई चिकित्सकले यात्रा गर्न योग्य रहेको प्रमाणित गरेका थिए । त्यसपछि उनीहरूलाई यूएईको सुरक्षा टोलीको जिम्मा लगाइएको साउदी अधिकारीहरूले बताएका छन् ।

साउदी गृह मन्त्रालयले घटनाको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट फर्स्ट अफिसरले विमानका क्याप्टेनमाथि आक्रमण गरेको संकेत देखिएको जनाएको छ ।

को-पाइलटको पहिचान अझै सार्वजनिक गरिएको छैन

प्रधानमन्त्री नेतन्याहूले फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा आक्रमण गर्ने को-पाइलट ओमानका नागरिक रहेको बताएका थिए ।

उनका अनुसार को-पाइलट कट्टरपन्थी इस्लामवादी विचारधाराबाट प्रभावित भएको हुन सक्ने देखिएको छ । यद्यपि, त्यसको आधारमा उनको इरानसँग सम्बन्ध रहेको निष्कर्षमा पुग्न हतार हुने नेतन्याहूले बताएका छन् ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि फ्लाईदुबईका को-पाइलटको इरानसँग कुनै सम्बन्ध भए-नभएकोबारे अनुसन्धान भइरहेको बताएका छन् ।

तर फ्लाईदुबई वा यूएई सरकारले अहिलेसम्म को-पाइलटको नाम, नागरिकता वा अन्य व्यक्तिगत विवरण औपचारिक रूपमा सार्वजनिक गरेका छैनन् । ओमान सरकारले पनि घटनाबारे अहिलेसम्म सार्वजनिक टिप्पणी गरेको छैन ।

ओमानी नागरिक इजरायल जाने विमानमा कसरी पुगे ?

को-पाइलट ओमानी नागरिक भएको नेतन्याहूको भनाइ सार्वजनिक भएपछि सुरक्षा व्यवस्थामाथि प्रश्न उठेको छ ।

ओमान र इजरायलबीच औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध छैन । दुवै देशका नागरिकको एकअर्काको देशमा आवतजावतमा समेत प्रतिबन्धहरू छन् ।

नेतन्याहूले फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै कूटनीतिक सम्बन्ध नभएका देशका नागरिक पाइलटलाई इजरायल आउने उडानमा काम गर्न अनुमति दिने प्रक्रियामा कमजोरी रहेको संकेत गरेका छन् ।

उनका अनुसार पाइलटले विद्यमान सुरक्षा प्रक्रियाबाट पार पाउन सफल भएको देखिन्छ । त्यसैले भविष्यमा इजरायल जाने विमानका पाइलटहरूको पृष्ठभूमि पहिले नै जाँच गर्न सकिने व्यवस्था आवश्यक रहेको उनले बताएका छन् ।

यात्रुले को-पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिए

विमानमा रहेका केही इजरायली यात्रुले को-पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिन सहयोग गरेका थिए ।

इजरायली यात्री यानिभ हायुनले घटनापछि को-पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिएर बाँधिएको बताएका छन् ।

उनका अनुसार को-पाइलटले आफूलाई नियन्त्रणमा लिइएपछि अंग्रेजीमा ‘मलाई मारिदेऊ’ भनेर पटक-पटक चिच्याएका थिए ।

इजरायली यात्रु डा. शोता मुसाएवले घाइते क्याप्टेनलाई प्राथमिक उपचार गर्न सहयोग गरेको बताएका छन् ।

इजरायली यात्रुहरूले को-पाइलटलाई नियन्त्रणमा राख्न हेडफोनको तार प्रयोग गरेको पनि उनले बताएका छन् ।

विमान कसरी दुर्घटनाबाट जोगियो ?

घटनापछि विमानलाई साउदी अरबको तबुकतर्फ मोडिएको थियो । प्रारम्भिक अनुसन्धानले विमानभित्र भएको झडपका कारण उडान प्रभावित भएको देखाएको छ ।

यूएईका अधिकारीहरूले भने घटना आतंकवादी गतिविधि वा कुनै निश्चित उद्देश्यसँग सम्बन्धित थियो कि थिएन, पहिले नै योजना बनाइएको थियो कि थिएन र कसैबाट निर्देशन प्राप्त भएको थियो कि थिएन भन्ने विषयमा अनुसन्धान गरिरहेका छन् ।

यसैबीच, घटनाको अनुसन्धान जारी रहेकाले फ्लाईदुबईले इजरायलका लागि आफ्ना उडानहरू निलम्बित गरेको छ ।

सुरक्षामा कसरी भयो ठूलो कमजोरी ?

अमेरिकी सञ्चारमाध्यम वाल स्ट्रिट जर्नलले घटनालाई विश्वकै कडा विमानन सुरक्षा व्यवस्थामध्ये एकमाथि उठेको गम्भीर प्रश्नका रूपमा उल्लेख गरेको छ ।

यूएई–इजरायल हवाई मार्ग मध्यपूर्वको संवेदनशील हवाई मार्गमध्ये एक मानिन्छ ।

विमान अपहरण तथा हवाई आक्रमणको लामो इतिहास रहेको क्षेत्रमा यात्रुवाहक विमानको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न दुवै देशले कडा सुरक्षा र निगरानी व्यवस्था अपनाउँदै आएका छन् ।

तर विमानभित्रै रहेका चालक दलका सदस्यबाट हुन सक्ने जोखिम नियन्त्रण गर्ने विषय फरक चुनौती बनेको छ ।

२००१ को सेप्टेम्बर ११ का आतंकवादी हमलापछि ककपिटको सुरक्षा निकै कडा बनाइएको थियो । ककपिटमा अनधिकृत व्यक्ति प्रवेश गर्न नसक्ने गरी बलिया ढोका राख्ने लगायतका व्यवस्था लागू गरिएका थिए ।

तर यी सुरक्षा उपायहरू मुख्यतः यात्रु वा बाहिरका व्यक्तिबाट हुने जोखिमलाई लक्षित थिए । विमान सञ्चालनकै जिम्मेवारीमा रहेका चालक दलका सदस्यबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम भने फरक प्रकृतिको रहेको विज्ञहरूले बताएका छन् ।

जर्मनविङ्स दुर्घटनापछि फेरिएको नियम

सन् २०१५ मा जर्मनविङ्सको फ्लाइट ९५२५ का फर्स्ट अफिसरले ककपिटमा एक्लै रहेका बेला विमानको नियन्त्रण लिएर जानाजानी फ्रान्सेली आल्प्समा विमान दुर्घटनाग्रस्त गराएका थिए । दुर्घटनामा विमानमा सवार सबै जनाको मृत्यु भएको थियो ।

त्यस घटनापछि केही विमानन नियामक निकायले ककपिटमा सधैँ कम्तीमा दुई जना चालक दलका सदस्य रहने व्यवस्था लागू गरेका थिए ।

घटनाले पाइलटको मानसिक स्वास्थ्य र सुरक्षा जाँचसम्बन्धी प्रश्न पनि उठाएको थियो । सामान्यतया पाइलटहरूले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउनुपर्छ ।

केही मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या वा निश्चित औषधिको प्रयोग देखिएमा उनीहरूको उडान लाइसेन्समा प्रतिबन्ध लाग्न सक्छ ।

तर विज्ञहरूका अनुसार यस्तो व्यवस्थाले कतिपय पाइलटलाई आफ्ना समस्या लुकाउन वा उपचार लिनबाट समेत हिच्किचाउने अवस्था सिर्जना गर्न सक्ने चिन्ता छ ।

फ्लाईदुबई घटनाको अनुसन्धान जारी रहेकाले को-पाइलटको वास्तविक उद्देश्य, उनको पृष्ठभूमि र घटनामा कुनै आतंकवादी संगठन वा बाह्य शक्तिको संलग्नता थियो कि थिएन भन्ने विषय अझै स्पष्ट हुन बाँकी छ ।